Bitkisel Takviyeler
Bitkisel takviye, bir bitkinin kök, yaprak, çiçek, meyve ya da tohum gibi kısımlarından veya bu kısımlardan elde edilen ekstrelerden hazırlanan takviye edici gıdadır. Bu kategoride zerdeçal, deve dikeni, ginseng ve kara mürver ürünleri, arıların bitki reçinelerinden oluşturduğu propolis ve gıda olarak satılan bitki çayları yer alıyor; Solgar, Orzax, Balen, Nutraxin ve Venatura gibi markaların ürünleri bulunuyor. Aşağıda bitki ekstresinin ne olduğunu, etiketteki ekstre oranı ve standardizasyon bilgisinin nasıl okunduğunu ve alt kategorileri bulabilirsiniz.
Bitkisel Takviye Nedir?
Bitkisel takviye, normal beslenmeyi tamamlamak amacıyla bitkisel kaynaklı içerikleri tablet, kapsül, sıvı ya da toz halinde sunan takviye edici gıdadır. Türkiye'de takviye edici gıdalar Tarım ve Orman Bakanlığı onayıyla satışa sunulur ve ambalajlarında onay numarası yer alır.
Bir bitkisel ürünü tanımlamanın en sağlam yolu, bitkinin Latince adına ve kullanılan kısmına bakmaktır. Zerdeçalda (Curcuma longa) toprak altındaki gövde, yani rizom; deve dikeninde (Silybum marianum) ve kara mürverde (Sambucus nigra) meyveler; ginsengde (Panax ginseng) kök kullanılır. Aynı bitkinin farklı kısımları farklı bileşikler içerdiği için birçok etikette bitkinin adıyla birlikte kullanılan kısım da yazılır.
Bu sayfada ve alt kategorilerde bitkisel ürünlerin ne olduğu, nasıl elde edildiği ve etikette nasıl okunduğu anlatılır. Bazı ürünlere eklenen C vitamini ya da çinko gibi besin öğelerinin ise kendi onaylı beyanları vardır; bu beyanlar ilgili alt kategorilerde yalnız o öğelerle birlikte anılır.
Bitki Ekstresi, Ekstre Oranı ve Standardizasyon Nedir?
Bitki ekstresi, kurutulmuş bitki kısmının su, etanol ya da başka bir çözücüyle işlenmesiyle elde edilen yoğunlaştırılmış bir üründür. Sıvı ekstrelerde çözücünün bir kısmı üründe kalır; kuru ekstrelerde çözücü uzaklaştırılır ve geriye toz halinde bir madde kalır. Ham bitki tozu ise yalnızca kurutulup öğütülmüş bitkidir, ekstraksiyon işleminden geçmez.
Ekstre oranı, kaç birim kuru bitkiden bir birim ekstre elde edildiğini gösterir. Etikette 4:1 yazıyorsa 4 gram kuru bitkiden 1 gram ekstre elde edilmiştir. Bu oran ekstrenin ne kadar yoğunlaştırıldığını anlatır, ancak içindeki bileşiklerin miktarını tek başına göstermez.
Standardizasyon, ekstrenin belirli bir bileşik ya da bileşik grubu açısından sabit bir oranda üretilmesidir. Etikette kurkuminoid, silimarin ya da ginsenozit gibi bir bileşik adı ve yanında yüzde değeri görürsünüz. Ekstre miktarını bu yüzdeyle çarparak porsiyondaki bileşik miktarını hesaplayabilirsiniz. Standardizasyon ürünleri karşılaştırmayı kolaylaştırır; bir etki göstergesi değildir.
Alt Kategoriler
Bitkisel takviyeler bölümünde altı alt kategori bulunur; her biri bir bitkiyi ya da bir ürün grubunu kapsar.
Zerdeçal
Zerdeçal (Curcuma longa), zencefilgiller ailesinden bir bitkinin sarı renkli rizomudur. Takviyelerde zerdeçal tozu ya da kurkuminoid oranı belirtilmiş ekstreler kullanılır; bazı ürünlerde karabiber ekstresi (piperin) de bulunur. Zerdeçal kategorisinde kapsül, tablet ve yumuşak kapsül seçenekleri yer alıyor.
Deve Dikeni
Deve dikeni (Silybum marianum), papatyagiller ailesinden dikenli bir bitkidir. Takviyelerde meyvelerinden elde edilen ve silimarin oranı belirtilmiş ekstreler kullanılır. Deve dikeni kategorisinde tek bileşenli ekstrelerin yanı sıra enginar yaprağı ekstresiyle birleştirilmiş ürünler de bulunuyor.
Propolis
Propolis, bal arılarının ağaç tomurcukları ve kabuklarından topladığı reçineleri balmumuyla karıştırarak oluşturduğu yapışkan bir maddedir; bileşimi arıların ulaştığı bitkilere göre değişir. Propolis kategorisinde damla, sprey, kapsül, pastil ve C vitamini ile çinko eklenmiş efervesan ürünler yer alıyor.
Ginseng
Ginseng adı en çok Panax ginseng (Kore ya da Asya ginsengi) ve Panax quinquefolius (Amerikan ginsengi) türlerinin kökü için kullanılır. Kökün buharla işlenip kurutulmasıyla kırmızı ginseng elde edilir. Ginseng kategorisinde ginsenozit oranı belirtilmiş ekstreler ve vitamin içeren kombinasyonlar bulunuyor.
Kara Mürver
Kara mürver (Sambucus nigra), beyaz çiçek salkımları ve koyu mor meyveleri olan bir çalıdır. Takviyelerde meyvenin ekstresi ya da konsantresi kullanılır. Kara mürver kategorisinde şurup, efervesan tablet, pastil ve gummies formları ile C vitamini ve çinko eklenmiş ürünler yer alıyor.
Bitki Çayları
Bitki çayları takviye edici gıda değil, gıdadır. Ihlamur, adaçayı, anason gibi bitkilerin kurutulmuş kısımlarından hazırlanır ve demlenerek tüketilir. Süzen poşet, dökme ve granül seçenekler için bitki çayları kategorisine bakabilirsiniz.
Diğer Bitkisel Takviyeler
Alt kategorisi olmayan bitkisel ürünler doğrudan bu sayfada listelenir. Çörek otu (Nigella sativa) tohumlarından sıkılan yağ kapsül ve şişe halinde satılır; Orzax Ocean Çörek Otu Yağı 1000 mg 60 Kapsül ve Hünnap Soğuk Sıkım Çörek Otu Yağı 100 ml bu gruptadır. Ginkgo biloba ağacının yapraklarından elde edilen ekstre için Nutraxin Ginkgo Biloba 60 Kapsül, ananas bitkisinden elde edilen bir enzim karışımı olan bromelain için Nutraxin Bromelain 500 mg 60 Kapsül örnek verilebilir.
Bitkisel Takviye Seçerken Etikette Nelere Bakılır?
Bitkisel takviye seçerken etikette bitkinin adına, ekstre bilgisine ve porsiyon başına miktara bakılır:
- Bitkinin adı ve kullanılan kısmı: Latince ad ve kullanılan kısım ürünü tanımlar. Aynı yaygın adla satılan farklı türler olabilir; ginseng bunun bir örneğidir.
- Toz mu, ekstre mi: Ürünün ham bitki tozu mu, ekstre mi içerdiğini kontrol edin. Ekstrelerde ekstre oranı ya da standardizasyon yüzdesi yazar.
- Porsiyon başına miktar: Miktarlar porsiyon başına verilir; bir porsiyon birden fazla tablet ya da kapsül olabilir.
- Ek içerikler: Vitamin, mineral ya da başka bitki eklenmiş ürünlerde her öğenin miktarını ayrı okuyun. Birden fazla takviye kullanıyorsanız aynı içeriğin toplamına dikkat edin.
- Alkol, şeker ve alerjen: Damla ve şuruplarda alkol, şeker ya da tatlandırıcı bulunabilir. Arı ürünleri ve papatyagiller ailesinden bitkiler bazı kişilerde alerjiye yol açabilir.
- Onay numarası: Türkiye'de satılan takviye edici gıdaların ambalajında Tarım ve Orman Bakanlığı onay numarası bulunur.
Bitkisel Takviyeler Nasıl Kullanılır?
Bitkisel takviyeleri ürün etiketindeki kullanım talimatına göre kullanın. Belirli bir saatte alınmaları gerektiğine dair genel bir kural yoktur; etikette yemekle birlikte alınması yazıyorsa ona uyun. Aynı bitkiyi içeren birden fazla ürünü birlikte kullanmayı düşünüyorsanız önce eczacınıza danışın.
Doğal kaynaklı olmak, bir ürünün herkese uygun olduğu anlamına gelmez; bitkisel içerikler bazı ilaçlarla etkileşebilir. Düzenli ilaç kullanıyorsanız, özellikle kan sulandırıcı bir ilaç alıyorsanız, ameliyat planlanıyorsa, gebelik ya da emzirme dönemindeyseniz bitkisel takviye kullanmadan önce hekiminize veya eczacınıza danışın. Çocuklar için ürün seçimini çocuk doktoruyla yapın.
Sıkça Sorulan Sorular
Bitkisel takviye ile bitki çayı arasındaki fark nedir?
Bitkisel takviyeler takviye edici gıda olarak onaylanır ve tablet, kapsül ya da sıvı halinde belirli bir porsiyonla kullanılır. Bitki çayları ise gıdadır ve demlenerek içilir.
Standardize ekstre ne demektir?
Standardize ekstre, belirli bir bileşik ya da bileşik grubu açısından sabit bir oranda üretilmiş ekstredir. Etikette bileşiğin adı ve yüzdesi yazılır; bu bilgi ürünleri karşılaştırmayı kolaylaştırır.
Etiketteki 10:1 gibi ifadeler ne anlama gelir?
Bu ifade ekstre oranıdır ve ekstrenin kaç birim kuru bitkiden elde edildiğini gösterir. 10:1 yazan bir ekstrenin 1 gramı 10 gram kuru bitkiden elde edilmiştir. Oran yoğunluğu anlatır, bileşiklerin miktarını tek başına göstermez.
Bitkisel takviyeler ilaçlarla birlikte kullanılabilir mi?
Bazı bitkisel içerikler ilaçlarla etkileşebilir. Düzenli ilaç kullanıyorsanız bitkisel takviyeye başlamadan önce hekiminize veya eczacınıza danışın.
Bitkisel takviyeler için onaylı sağlık beyanı var mı?
Türkiye'de zerdeçal, deve dikeni, propolis, ginseng ve kara mürver gibi bitkisel içerikler için onaylanmış bir sağlık beyanı yoktur. Ürünlere eklenen C vitamini ya da çinko gibi besin öğelerinin ise kendi onaylı beyanları vardır.
Doğal kaynaklı bir ürün herkes için uygun mudur?
Doğal kaynaklı olmak tek başına uygunluk göstergesi değildir. Alerji, gebelik, emzirme ya da düzenli ilaç kullanımı gibi durumlarda hekiminize veya eczacınıza danışın.
İlgili Kategoriler
Bitkisel takviyelerin bağlı olduğu vitamin ve takviyeler bölümünde tüm takviye gruplarını görebilirsiniz. Vitamin ve mineral içeren ürünler için vitaminler ve mineraller kategorilerine, omega-3, probiyotik ve kolajen gibi diğer gruplar için takviyeler kategorisine göz atabilirsiniz.
Bilgilendirme: Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Takviye edici gıdalar ilaç değildir; hastalıkların önlenmesi veya tedavi edilmesi amacıyla kullanılmaz. Size uygun ürünü hekiminiz veya eczacınızla belirleyin.